یەکەم بەرنامەی فەرمی هاوبەشبوون بە هاوبەشکردنی سەرمایە (Citizenship by Investment) ساڵی 1984 لەلایەن وڵاتی سانت کیتس و نیڤیس دەستپێکرا. لەو کاتەوە، ئەم بیرۆکەیە لەلایەن زیاتر لە نیوەی وڵاتانی جیهان وەرگیراوە. هەر یەک لەو وڵاتانە، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ، لە پێشبڕکێدانن بۆ هێنانەوەی سەرمایە ـ و پەتاوی COVID-19 بە شێوەیەکی زۆر یاساکانی ئەم پێشبڕکێیەی گۆڕیوە.
بۆ ڕوونکردنەوەی زیاتر، جود فڵێچەر، بەڕێوەبەری Fletcher Day، سەیری کاریگەری COVID-19 دەکات لەسەر بەرنامەکانی هاوبەشبوون بە هاوبەشکردنی سەرمایە.
لە ڕاستیدا، بەرنامەکانی هاوبەشبوون بە هاوبەشکردنی سەرمایە، وەک سەرمایەگوزاری بە مانای کلاسیکی نییە. ئەمانە لە بنەڕەتدا ڕێگایەکن بۆ ئەوەی کەسانی دەوڵەمەند (HNW) بتوانن مافی نیشتەجێبوون لە وڵاتێک بکڕن و لە دواترەوە لەوانەیە هاوبەشبوونی (تابعێتی) بەدەست بهێنن. هەر قازانجێکی سەرمایەگوزاری زۆرجار تەنها زیادەیەکی خۆشە.
ئەمە واتە وڵاتان بە گشتی لەسەر جوانی و سەرنجڕاکێشیان وەک شوێنێک بۆ ژیان و بازرگانی پێشبڕکێ دەکەن. لە ساڵانی سەرەتای بەرنامەکانی هاوبەشبوون بە هاوبەشکردنی سەرمایە، دەرفەتە بازرگانییەکان زۆرجار لە پێشەنگی ئارەزووەکانی کەسانی دەوڵەمەند بوون. بەڵام ئێستا، بە هۆی ئینتەرنێت و گواستنەوەی ئاسمانی، ئەمە بۆیان کێشەیەکی گەورە نییە.
لەبەر ئەوە، کوالیتی ژیان دەبێتە هۆی سەرەکی. هەرچەندە ئەمە بۆ خەڵکی جیاواز واتای جیاواز هەیە، بەڵام ڕاستی ئەوەیە کە تەنانەت کەسانی دەوڵەمەندیش پێویستە بیر لە کاریگەرییە عملییەکان بکەنەوە. لە کەمترین ئاستدا، دەبێت دڵنیابن لەوەی سەلامەتن و بتوانن چاوەڕوانی سەلامەتی بەردەوام بکەن.
تا پێش پەتاوی پاندێمی، بابەتی سەلامەتی بە گشتی بابەتێکی فیزیکی بوو. کەسانی دەوڵەمەند و خێزانەکانیان زۆرجار ئامانجی رفاندن و تاڵانن. بۆیە زۆر جار وڵاتێک پێیان باشترە کە هێزی پۆلیسی کاریگەر و بەهێزی هەبێت. تەنانەت لەو حاڵەتانەشدا، هەندێک جار پاراستنی تایبەتی زیاد دەکەن.
بەڵام، تەنانەت باشترین هێزی پۆلیس (و سوپا) لە جیهانداش لەوانەیە نەتوانێت بە باشی مامەڵە لەگەڵ ناآرامییە مەدەنییە گەورەکان یان کارەساتێکی گەورەی ژینگەیی بکات. بۆیە، کەسانی دەوڵەمەند ماوەیەکە حەز بە شوێنەکان دەدەین کە لە ڕووی سیاسی و ژینگەییەوە جێگیر و ئارام بن. بەڵام ئێستا، بابەتێکی تر هەیە کە پێویستە لەبەرچاو بگیرێت ـ مەترسییە زیندەوەرەکان (biohazards).
شوێنی نیشتەجێبوونت لەوانەیە نەتوانێت پاراستنت بکات لە COVID-19 یان هەر پەتایەکی داهاتوو. بەڵام دەتوانێت کاریگەرییەکی زۆر گەورە هەبێت لەسەر ئەوەی چەند هەلی مانەوەت هەیە. هەرچەندە ڕەخنەی زۆر لە وەڵامی بەریتانیا بۆ پەتاوەکە هەبوو، بەڵام NHS (سیستەمی تەندروستی نیشتیمانی) بەردەوام کارا بوو و وڵاتەکەش ئارام مایەوە. ئەمە سەرکەوتنێکی گرنگە کە کەسانی دەوڵەمەند بە ڕوونی تێبینیان کردووە.
نە COVID-19 و نە هۆکاری دەرچوونی بەریتانیا لە یەکێتی ئەورووپا (Brexit) نەبوونە هۆی کەمبوونی ئارەزووی کەسانی دەوڵەمەند بۆ بەرنامەی هاوبەشبوونی بەریتانیا. بە پێچەوانەشەوە، لەوانەیە Brexit یارمەتیدەر بێت، چونکە یەکێکە لە هۆکارەکان کە پارەی وڵات (پاوەند/ستەرلینگ) لاوازتر هێشتووەتەوە و بەم شێوەیە نرخەکان بۆ سەرمایەداران ناوخۆیی و دەرەکی گونجاوتر بوون.
وەک زیادەیەک، بەریتانیا لە ئێستادا پشووێکی باجی مۆر (stamp duty holiday) هەیە. سەرمایەدارانی دەرەکی هۆکاری تایبەتیان هەیە بۆ ئەوەی لەم دەرفەتە سوود ببینن، چونکە حکومەت بڕیاریداوە 2% زیادە باج بخاتە سەر کڕینی موڵک لەلایەن کڕیارانی دەرەکی (لە 1ی نیسانی 2021).
هۆکارە کورت‌ماوەکان هەمیشە ناتوانن بۆ قازانجی درێژخایەن ببن. بەڵام لەم حاڵەتەدا، پێشبینییەکان هێشتا باشن.
تەنانەت لەگەڵ Brexit، بەریتانیا زۆرێک لەو تایبەتمەندیانە دەهێڵێتەوە کە کەسانی دەوڵەمەند ڕادەکێشن، وەک سەلامەتی، قوتابخانە و زانکۆ ناسراوە نێودەوڵەتییەکان، و سیستەمێکی باشی تەندروستی.
