لە گەڕانێکی سەخت بۆ پاراستنی ڕاستی پڕۆگرامەکانی شەهریەت بە سەرمایەگذاری (CBI)، گڕێنادا داوای کردار دەکات لەسەر هەموو ئەجنسیەکان ئەگەر دۆزرابن کە بە شێوەی خراپ بڕی پاردەدانی پارەی سەرمایەگذاری لە زیرەکی پڕۆژەی پەسەندکراوی پڕۆگرامەکە کەم دەکەن.
کردنەوەی خەریکی بەخشی کەمتر لە نرخە واقعیی سەرمایەگذاریی خاک و ئۆتۆمبێل لە ژێر پڕۆگرامەکانی CBI لە کەریبین کارێکی نادروستە، ئەگەر بەبێ چاودێری بڕوات، دەتوانێت ئەنجامە دەرمانەکان بۆ کەریبین دروست بکات. ئەمە تەنها ڕێزناکردنی یاسای پڕۆگرامەکانی CBI نیە، هەروەها جیاکردنەوەی هەندێک ئەجنسییەکان دەکات کە پەیوەست بە مەرجەکانی پڕۆگرامەکانن و دوور لە حکومەت و شەهرییەکانیان پاردەدانی بەرز نادەدات.
ڕیکلامی دروست نەکراو ڕوودەدات بە شێوەی جیاواز، بەتایبەتی لە ڕێگەی هەوڵدان بۆ هاتووچۆکردنەوەی داواکەرەکان بۆ بەرزکردنی نرخەکان خوارەوە بە شێوەی پاداشت یان کۆمسیۆنە گەورەکان. نموونەی دیکە بریتییە لە پێشکەشکردنی ئەو راگەیاندنەی پەیوەندیدارە بە بڕی فرۆشتنەوەی بەشەکان پێش کۆتایی ماوەی پەلەی پێویست. وەک لە هەموو پارێزگاکانی CBIی کەریبین، سەرمایەگذاریی خاک پێویستە بەم ماوەیە بە دەست بنیت پێش ئەوەی دووبارە بفرۆشت بدرێت. ئەگەر شەهریاری ئابووری خاکەکە دووبارە بفروشتێت پێش کۆتایی ماوەی یاسایی، جریمه‌هەکان بە شێوەیەکی قورس بەرز دەکرێن و لە هەندێک کەیسەدا، شەهریەت بە بێ سەرنجاخستن دەگرێتەوە و داواکاریەکەش نابڕێدرێت.
ئەم ئەجنسیانی خراپ کە لە کاردانەوەی نرخەکان خوار دەبن، نە تەنها سەرمایەی وڵاتانی بچووک دەخوازن، بەڵکو لە سەر داواکەرانی نەزانراوش دەست دەکەن کە دەتوانێت بۆوە بدۆزنەوە لەوی کە شەهریەتەکەیان لە دەست بدەن. ئەم مەترسییە لەلایەن سام بایات، سەرۆکی پێشوو یەکەمی بەشێکی نێودەوڵەتی لە مجلسە یاسایی کەنەدا لە قووبێک و CEOی Bayat Group ڕووناك بۆکرا، کە ئامانجی قسەکردن لەگەڵ WIC News دا هەشداریدا کە داواکەرانی کە شەهریەت بە شێوەی نرخە نادروست وەرگرتووە «دەتوانن سەرمایەکانیان یان شەهریەتەکەیان لە دەست بدەن.»
لە ڕۆژانی دوا، WIC News دووپاتکردنەوەی توندی نرخەکان لەلایەن هەندێک ئەجنسی و گەشەپێدەر لە کەریبین پێشکەش کردەوە، کە سەرۆکی حکومەتەکان ئاگادار کرد. هەوڵە نایاساییەکان بۆ وشاندنی نرخەکانی خاک هەڵسەنگاندنی «پڕۆژەکانی CBI بۆ گەورەکاری دارایی لە کەریبین» هەیە، وتی سام بایات.
کاریگەریی شێوەکاریی پەخشکردنی نادروست لە پارێزگاکانی CBIی کەریبین زۆر جۆرە. یەکەم، خوارکردنەوەی نرخ واتە خاکەکە بە نرخێک پێشکەش دەکرێت کە دروست نیە، ئەمە دەکات داواکەران لە سەرمایەگذاری ناڕازی بن و بازاڕی خاکیش بێ داواکاری ببێت. خوارکردنەوە پێشکەشکردنی داهاتەکانی بەرز بۆ چوونە ژوورەوە لە هەڵبژاردنی بڕی پارەی بەرزیشی پڕۆگرامەکانیش دەتەوێت. زۆربەی داواکەران بڕی پارەی بەرز هەڵبژاردن، هەرچەند ناکۆک بون لە وەرگرتنی گەڕاوە بۆ سەرمایەگذاری، چونکە یەک جارە دەدات بە نرخێکی خوارتر لە هەڵبژاردنی خاک. کاتێک خاک بە نرخێکی خوارتر پێشکەش دەکرێت لە نێوان بڕی پارەی بەرز داواکراو، هیوای داوا کردنی بڕی پارەی بەرز لابردراوە و حکومەت ناتوانێت شانس بدات بۆ گەشەپێدانی ئابووریی پێویست.
زانیاری سەرچاوەی حکومەتی باوەڕپێکراو لە ناوچەی کەریبین نیشاندادە کە چەند وڵاتێکی تر کە پڕۆگرامەکانی CBI دەنیشینن سەرکردایەتی کردارەکانی گڕێنادا پێویست دەبن بۆ دژە شتە خراپەکان. بە مەرجی نهێنی، مافیا سەرکردایەتی حکومەتییەکی بەرز لە جەزیرەی کەریبین وتی زۆربەی حکومەتەکان لە کەریبین دەنەوە بۆ پیشکەشکردنی ئەم ئاگادارکردنەوە بۆ وەستاندنی تێکشکاندنی “پڕۆگرامە گەورەکان.”
